Prikkelbare darm

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS) staat ook bekend als het prikkelbare darm syndroom (PDS), mucose colitis en spastische colitis. In het Engels wordt het ‘irritable bowel syndrome’(IBS) genoemd. IBS is een combinatie van ongemak en darmklachten die te maken hebben met de frequentie of de consistentie van de ontlasting. Het prikkelbare darmsyndroom is een functionele aandoening: het spijsverteringskanaal ziet er normaal uit, maar functioneert niet altijd zoals het hoort. De darmspieren (die het ingenomen voedsel van de maag naar het rectum verplaatsen) trekken op abnormale wijze samen: deze spasmen duren langer en zijn heviger dan normaal, waardoor ze pijn en verstoringen in het proces veroorzaken. Als ze het vertragen, ontstaat constipatie; als ze het versnellen, ontstaat diarree (en mensen met het prikkelbare darmsyndroom kunnen tussen beide afwisselen). Buikpijn ontstaat ook doordat het spijsverteringskanaal van IBS-patiënten gevoeligere zenuwuiteinden bevat.

Mensen krijgen deze aandoening meestal aan het einde van de adolescentie of rond hun veertigste. Het prikkelbare darmsyndroom komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen; het is geenszins een dodelijke ziekte en het verhoogt je kans op andere darmziekten niet: colitis ulcerosa, de ziekte van Crohn, darmkanker. Het is echter een langdurig probleem dat niet te genezen is – het kan alleen onder controle worden gehouden en verlicht worden door middel van voeding, natuurgeneeskundige methoden of medicatie. Sommige mensen met dit syndroom hebben slechts lichte symptomen, maar anderen kampen met aanzienlijke problemen die hun dagelijks leven kunnen beïnvloeden. Mensen die aan IBS lijden, kunnen vaker afwezig zijn op school of op het werk, niet aan dagelijkse activiteiten kunnen deelnemen, of gedwongen zijn om vanuit huis te werken, minder te werken of zelfs helemaal niet te werken.
In dit artikel bespreken we de oorzaken van deze aandoening, de verschillende soorten, de risicofactoren, de veelvoorkomende symptomen, de mogelijke complicaties, en hoe je het kunt voorkomen en behandelen. Bovendien vertellen we je wanneer je dringend naar de dokter moet gaan!

Symptomen van het prikkelbare darmsyndroom

De symptomen van IBS verschillen qua duur en ernst van persoon tot persoon; ze kunnen continu of slechts tijdelijk optreden, kunnen in intensiteit variëren (patiënten hebben betere en slechtere dagen), kunnen worden veroorzaakt door eten of drinken, kunnen bestaan uit periodes van constipatie en vervolgens diarree en kunnen dagen, weken of maanden aanhouden, en stress kan de symptomen verergeren. Omdat de symptomen door verschillende factoren worden veroorzaakt, die per persoon verschillen, is het moeilijk vast te stellen wat elke IBS-patiënt precies moet vermijden.

Vrouwen hebben vaak last van symptomen tijdens de menstruatie (of wanneer ze zwanger zijn) of dan zijn de symptomen heviger. Vrouwen in de menopauze hebben minder symptomen. Mannen hebben dezelfde problemen, maar melden deze veel minder vaak en vragen ook veel minder vaak om hulp.

Dit zijn de meest voorkomende symptomen van het prikkelbare darmsyndroom:

• buikpijn en krampen (vooral in de onderbuik), die erger worden na het eten en kunnen afnemen na een stoelgang;
• een opgeblazen gevoel en winderigheid;
• hevige diarree, die kan afwisselen met constipatie (met het gevoel dat de dikke darm niet volledig leeg is);
• ontlasting die harder of zachter is dan normaal;
• een opgeblazen gevoel;
• voedselintolerantie voor bepaalde voedingsmiddelen (meestal voedingsmiddelen die winderigheid veroorzaken, lactose of gluten bevatten);
• andere symptomen (winderigheid, anaal-rectale slijmafscheiding, vermoeidheid en gebrek aan energie, slaapstoornissen, misselijkheid, rugpijn, problemen met plassen, anale incontinentie, angst en depressie).

Soorten prikkelbare darmsyndroom

Er zijn 4 soorten prikkelbare darmsyndroom:

• met constipatie (IBS-C, in het Engels);
• met diarree (IBS-D, in het Engels);
• gemengd, met afwisselende spijsverteringsklachten (IBS-M, in het Engels);
• niet-geclassificeerd (IBS-U, in het Engels).

Oorzaken van het prikkelbare darmsyndroom

De precieze oorzaak van dit syndroom is niet bekend (voedsel dat te snel of te langzaam door de darmen gaat, lokale zenuwen of een uiterst gevoelig immuunsysteem, stress, familiegeschiedenis, enz.). Maar artsen zeggen dat de volgende factoren een rol spelen:

• spiercontracties in de darmen, die optreden terwijl het voedsel door het spijsverteringskanaal beweegt (sterkere en langere contracties veroorzaken een opgeblazen gevoel, winderigheid en diarree, terwijl zwakke contracties de darmtransit vertragen en tot constipatie leiden);
• stoornissen in het zenuwstelsel (afwijkingen in de spijsverteringszenuwen, slecht gecoördineerde signalen tussen de hersenen en de darmen);
• darmontsteking (veroorzaakt door de lokale aanwezigheid van een verhoogd aantal immuuncellen);
• een ernstige infectie (het syndroom kan optreden na een ernstige gastro-enteritis/diarree veroorzaakt door een bacterie of een virus);
• veranderingen in de darmflora (de bacteriën hierin verschillen van die bij een gezond persoon).

Triggerfactoren

De symptomen van het prikkelbare darmsyndroom kunnen worden veroorzaakt door:

• voeding (de rol van voedselallergieën of -intoleranties bij het ontstaan van deze aandoening is nog niet volledig begrepen, maar veel patiënten hebben ernstigere symptomen na het nuttigen van bepaalde voedingsmiddelen en dranken – tarwe, zuivelproducten, citrusvruchten, bonen, kool, koolzuurhoudende dranken);
• hormonen (vrouwen hebben twee keer zoveel kans op dit syndroom en hun symptomen verergeren tijdens de menstruatie);
• stress (de meeste patiënten hebben ernstigere of vaker voorkomende symptomen in periodes waarin ze meer stress ervaren).

Risicofactoren

Velen van ons kunnen af en toe symptomen van IBS hebben, maar de kans hierop is groter bij:

• jongeren (dit syndroom komt vaker voor bij mensen onder de 50 jaar);
• vrouwen (de menstruatie, hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap en oestrogeentherapie voor of na de menopauze zijn allemaal risicofactoren);
• mensen met een familiegeschiedenis van SCI (genetische aanleg en gemeenschappelijke omgevingsfactoren kunnen een rol spelen);
• mensen met psychische gezondheidsproblemen (angst, depressie, een verleden van seksueel, fysiek of emotioneel misbruik).

Complicaties

Het prikkelbare darmsyndroom kan leiden tot complicaties zoals het ontstaan van aambeien (veroorzaakt door chronische constipatie of diarree), problemen zoals angst en depressie, en een verminderde levenskwaliteit (zowel op persoonlijk als op professioneel vlak).

Wanneer moet je naar de dokter gaan?

Als de bovenstaande symptomen je bekend voorkomen, kun je duidelijk vaststellen of je al dan niet aan het prikkelbare darmsyndroom lijdt door een bezoek te brengen aan je huisarts, die je kan doorverwijzen naar een gastro-enteroloog. Deze specialist kan je een dieet voorschrijven, bloed- en ontlastingsonderzoeken laten uitvoeren, een colonoscopie of andere onderzoeken laten doen om vast te stellen of je al dan niet aan deze aandoening (of een andere) lijdt. Het prikkelbare darmsyndroom wordt gediagnosticeerd op basis van terugkerende buikpijn gedurende ten minste 6 maanden, in combinatie met wekelijkse pijn gedurende 3 maanden en een combinatie van veranderingen in de frequentie en consistentie van de ontlasting.

Houd er echter rekening mee dat je onmiddellijk naar de dokter moet gaan als je ook de volgende symptomen hebt (naast de gebruikelijke symptomen van IBS):

• onverklaarbaar gewichtsverlies;
• nachtelijke diarree;
• rectale bloedingen of bloed in de ontlasting;
• onverklaarbare braakneigingen;
• moeite met slikken;
• hartkloppingen en een bleke huid;
• bloedarmoede door ijzertekort;
• een harde zwelling in de buik;
• aanhoudende pijn die niet verdwijnt door het laten ontsnappen van gas of door ontlasting.

Behandeling van het prikkelbare darmsyndroom

Zodra is vastgesteld dat je lijdt aan het prikkelbare darmsyndroom, kan dit worden behandeld (maar niet genezen) door de symptomen te beheersen – dat wil zeggen, ze te voorkomen en te verminderen. De specialist kan je ‘huismiddeltjes’ (dieetveranderingen of natuurlijke methoden) aanbevelen voordat je medicijnen krijgt. Om je symptomen onder controle te houden, kun je het volgende proberen:

Je eetgewoonten aanpassen

Je kunt een opgeblazen gevoel verminderen door het FODMAP-dieet (fermenteerbare oligo-, di- en monosachariden en polyolen) te volgen, dat wil zeggen voedingsmiddelen die rijk zijn aan fructose, fructanen, lactose, galactanen en polyolen.

Vermijd:

• bepaalde fruitsoorten (appels, peren, perziken, abrikozen, bramen, kersen, watermeloen, vijgen, gedroogd en ingeblikt fruit);
• bepaalde groenten (bloemkool, broccoli, kool, asperges, artisjokken, rode biet, ui, prei, knoflook, champignons, erwten);
• bepaalde geconcentreerde zoetstoffen (honing, xylitol, sorbitol);
• zuivelproducten met lactose (melk, kaas, yoghurt, ijs);
• bepaalde peulvruchten (bonen, kikkererwten, linzen, soja);
• bepaalde zaden (pistachenoten);
• bepaalde granen (tarwe, rijst, rogge) en producten die deze bevatten (brood, pasta, flatbread, wafels, pannenkoeken, koekjes, zoute snacks, pretzels);
• bepaalde dranken (wijn, bier, sojamelk, vruchtensappen, koolzuurhoudende dranken gezoet met fructoserijke glucosestroop, dranken die cafeïne bevatten);
• in olie gebakken of pittige gerechten;
• roken.

Houd een voedingsdagboek bij (dit kan je helpen ontdekken welke voedingsmiddelen of dranken problemen veroorzaken), eet bij elke maaltijd kleinere porties en kies in plaats daarvan voor:

• vlees, vis en eieren;

• lactosevrije zuivelproducten (harde of
• zachte
• kazen);
• bepaalde vruchten (bananen, meloen, bosbessen, druiven, frambozen, aardbeien, kiwi’s, grapefruit, citroenen, sinaasappels, mandarijnen)
• bepaalde groenten (wortelen, selderij, tomaten, komkommers, radijsjes, spinazie, aubergines, pompoenen, zoete aardappelen, paprika’s, courgettes, rapen, waterkastanjes);
• bepaalde noten en zaden (amandelen, cashewnoten, pinda’s, macadamianoten, pijnboompitten, sesamzaad);
• bepaalde granen (haver, maïs, rijst, quinoa, sorghum);
• bepaalde zoetstoffen (ahornsiroop, melasse, stevia);
• dierlijke vetten en plantaardige oliën;
• kruiden en specerijen (gember, munt);
• water (minstens 3-4 glazen per dag) en thee;
• verdikkingsmiddelen (psyllium- en tarwezemelen, maïsvezels en diverse vezels uit groenten, fruit, volkoren granen, noten en zaden, die de doorgang door het spijsverteringsstelsel vertragen en de symptomen van IBS kunnen verlichten);
• probiotica (om een opgeblazen gevoel tegen te gaan);

Natuurlijke behandelingen volgen

Etherische oliën van pepermunt, kamille, gember, kurkuma, venkel, komijn, kardemom, citroenmelisse, jeneverbes, grapefruit, zwarte peper en cipres, plus thee van pepermunt, kamille, alsem, venkel, citroenmelisse, gele gentiaan en engelwortel kunnen je helpen een opgeblazen gevoel tegen te gaan. Gemberthee kan de maag kalmeren, helpt bij het afvoeren van overtollig gas en kan een opgeblazen gevoel, constipatie en pijn verlichten. En thee van bosvruchtenbladeren vermindert darmontsteking en krampen. Daarnaast zijn er kant-en-klare mengsels van extracten van artisjok, kamille, gentiaan, munt, citroenmelisse en andere kruiden, die krampen, constipatie en diarree tegengaan.

Regelmatig sporten

Matige en regelmatige lichaamsbeweging – wandelen, yoga, zwemmen – ontspant het lichaam en kan de symptomen van SCI helpen verlichten.

Biofeedback toepassen

Door biofeedback te doen met behulp van elektrische sensoren krijg je feedback over bepaalde lichaamsfuncties en kun je leren bepaalde spieren te ontspannen.

Progressieve ontspanningsoefeningen doen

Door progressieve ontspanningsoefeningen te doen, kun je alle spieren in je lichaam één voor één ontspannen, inclusief je buikspieren.

Mindfulness-oefeningen doen

Mindfulness-oefeningen zijn technieken om stress te verminderen, die je helpen je te concentreren op het huidige moment en je zorgen en problemen los te laten.

Acupunctuur ondergaan

Acupunctuur ondergaan om pijn te bestrijden.

Psychotherapie volgen

Psychotherapie volgen om stress te beheersen.

Het innemen van medicijnen die door een specialist zijn voorgeschreven

Het innemen van door de specialist voorgeschreven medicijnen tegen constipatie, antibiotica, krampstillers en antidepressiva.

Het voorkomen van een prikkelbare darmsyndroom

Om het prikkelbare-darmsyndroom te voorkomen, moet je rekening houden met de volgende tips:

• kook zo vaak mogelijk thuis met verse ingrediënten;
• probeer verschillende manieren te vinden om te ontspannen;
• zorg dat je regelmatig sport en beweegt;
• sla geen maaltijden over;
• eet niet te snel;
• eet niet te veel bewerkte, vette of pittige gerechten;
• eet niet meer dan 3 porties (van elk 80 g) vers fruit per dag;
• drink niet meer dan 3 kopjes thee of koffie per dag;
• vermijd alcohol en koolzuurhoudende dranken;
• eet dagelijks volkoren granen en lijnzaad, die rijk zijn aan vezels;
• vermijd moeilijk verteerbare voedingsmiddelen (kool, broccoli, bloemkool, bonen, uien, gedroogd fruit);
• vermijd producten die met sorbitol zijn gezoet.

Wist je dat...?

• Het prikkelbare darmsyndroom is een aandoening die losstaat van inflammatoire darmziekten (IBD) en geen verband houdt met andere darmaandoeningen. IBS wordt veroorzaakt door een verstoorde communicatie tussen de darmen, de hersenen en het zenuwstelsel, terwijl IBD ontstaat wanneer het immuunsysteem de darmen aanvalt, wat het weefsel kan aantasten.
• Sommige IBS-patiënten ontwikkelen dit syndroom na een geval van voedselvergiftiging; bacteriën zoals Salmonella kunnen dan grote schade aanrichten in het lichaam.